Mevcut Durum Tespiti:
Geçmişten günümüze Troas (Biga yarımadası) bölgesinde, -yerleşme, coğrafi konum, iklim, flora ve fauna, mitoloji, eko-sistem ve tarih içinde binlerce yıllık kültürlerin oluşması ve çatışmalarıyla- Kaz Dağı çok önemli bir yer tutar.
Coğrafi Konum: Kaz Dağı, Güney Marmara Bölümü’nün batısında Biga Yarımadası’nın güneyinde, Edremit Körfezi’nin kuzey kenarındadır.
Kaz Dağı, esas olarak, batıdan Tuzla Çayı ve Kara (Skamandros) Menderes Çayı, kuzeyden Gönen Çayı tarafından çeşitli düzeylerde aşındırılarak şekillenmiş olan Paleozoyik yaşlı eski bir masiftir (kütledir). Kaz Dağı, batıda Dede Dağı, ortada esas Kaz Dağı ve üç tepesi (Kuzeyde Babadağ tepe, ortada Karataş tepe, güneyde Sarıkız tepesi) doğuda Eybek Dağı, kuzey doğuda Gürgen Dağı ve Kocakatran Dağı’ndan oluşan kütlenin adıdır (1)
Kaz Dağı; Kuzeybatı Anadolu’da, yer almakta olup, Marmara ve Ege bölgelerinin doğal sınırını oluşturmaktadır. Ayrıca bu dağlar; Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan flora bölgelerinin de kesişim alanında yer almaktadır.(2) Bu sınır, Çanakkale ile Balıkesir ilinin de sınırını oluşturur. Kaz Dağı, Güney Marmara’nın Uludağ’ dan sonra ikinci en yüksek dağıdır.(Karataş tepesi 1774 m.)
Adı Nereden Geliyor? Kaz Dağı’nın eski çağlarda ve mitolojideki adı “İda Dağı”dır. Efsaneye göre; “İda” adını “İdaios”tan alır. “İda” adı, Anadolulu şair Homeros’a göre “Bin pınarlı, çok pınarlı, hayvanı ve bitkisi bol olan yer” demektir. (3)
Yunanlılar döneminde Kazdağı’na “İda-İlyeda” ve doruğuna da “Ayda” denilmektedir. “Ayda” ilâhların ve ilâhelerin kutsal merkezidir.
Sarı Şaman dininden olan şimal Türklerinden Aktav Türkleri buraya gelip yerleşince eski inançlarını Türk-İslâm perdesine bürüyerek “Ayda” doruğuna “Sarı kız” ve asıl dağa da “Kaz-dağı”denir. “Kaz” kelimesi; bütün “Tahtacı” dediğimiz Türkmenlerce kutsal sayılan bir hayvandır. Çember veya üçgen içine çapraz iki kazayağı olarak işlenen, ilahi ve uğur getiren bu sembol; her Türkmen’in iş elbisesinden mezarına kadar her yerde kullandığı bir simgedir. İşte bu nedenle de İda Dağı’nın adı Kaz Dağı olmuştur. (4)
Kaz Dağı’nın adı; XIX. Yüzyıl Kal’a-i Sultaniye Salnameleri’nde, “Abdal Dağları” olarak da “Bu ormanlardan başlıcaları Bergoz ve Karadağ ve Çataltepe ve Abdal dağlarıdır… Abdal-ı mezkur Kaz dağıyla (Abdal adıyla geçen Kaz dağıyla) Biga ormanları meyanında…” ifade edilmektedir. (Türkçe sözlük, Abdal=Eskiden kimi gezgin dervişlere verilen san; Osmanlıca-Türkçe sözlük, -Arapça aslında çoğul olan bu sözcük Türkçe’de tekil olarak kullanılır- ermişler, erenler, tarikat ehli, gönlünü tanrıya adamış, dünya ile ilişkisini kesmiş kimse)
Yöremizin Türkleşmesi: 1231 yılında Anadolu Selçuklu Komutanı Yusuf Sinan tarafından fethedilmesinden sonra gerçekleşmiştir. Ahmet Yesevi’ye bağlı Horasan erenleri denilen Türkmen kocalarından Sarı Saltuk Baba, 1250’li yıllarda Selçuklu Sultanı 2. İzzettin Keykavus’u takip ederek; İstanbul, Dobruca ve Kırım’a gitmiştir. Keykavus’un ölümünden sonra Dobruca’ya dönen Sarı Saltuk Baba orada 1281 yılında vefat edince, ona bağlı alevi Türkmenler, onun adamlarından Ece Halil’in emrinde Biga Yarımadası’na geldiler. Bu yörede Karesi Bey tarafından karşılanan Türkmenler, yeni kurulan Karesi Beyliği’nin emrine girdiler. Beyliğin batısında en stratejik bölge olan İda dağı’na bu Şamanist geleneklerini sürdüren Alevi Türkmenler yerleştiler. (5)
Osmanlı devleti, Gelibolu’da ilk tersanesini oluştururken, gemilerin ağaçları Kaz Dağı’ndan sağlanıyordu. 1450’li yıllarda, Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’un fethi için kereste temin maksadıyla Çukurova’dan buraya tahtacı nakli istiyor. Durhasan Dede’ye bağlı Tahtacılar da Kaz Dağı’na getirilip yerleştiriliyor.
Önemi: Kaz Dağı, yalnız hava, toprak ve su değildir. Geçmişten günümüze Biga yarımadası’nın (Troas) gerek karasal, gerekse sucul eko-sisteminin en vazgeçilmez unsurudur.
Kaz Dağı, doğal ve kültürel kaynak değerleri açısından oldukça zengin bir potansiyele sahiptir. Bu değerler Kaz Dağı kütlesinin tümüne dağılmış durumdadır. Kaz Dağı; tarihsel, kültürel, ekolojik ve toplumsal mirasımızdır.
Kaz Dağı; yerüstü ve yeraltı su rezervleriyle, sıcak ve soğuk su kaynaklarıyla, Biga yarımadası’nın hayat kaynağıdır.
Kaz Dağı; doğal bitki örtüsü olan ormanları, endemik türleri, gen kaynakları ve koruma alanları ile bölgenin yaşam kaynağıdır. Dünyamızın en önemli ekolojik bölgelerindendir.
Çevreyle uyumlu, doğal ve geleneksel sosyo-kültürel yaşamla içi içe geçen, yöresel bitki örtüsünü ve yaban hayatını koruyan turizm alt yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi eko-turizm için önemlidir.
Kaz Dağı, Horasan erenlerinden Sarı Saltuk Baba’nın ikametgahıdır. Bu yöredeki Türkmenler için ibadet merkezidir.
Jeopolitik olarak; Ege ile Marmara Denizlerini birleştiren Çanakkale Boğazı’nın Ege girişi ile çıkışını kontrol eder.
Su kaynakları: Akdeniz ve Ege denizinden gelen lodos rüzgarları Kaz dağı’na her zaman yağış getirir. İşte bu nedenle yöre adeta su deposudur. Havran çayı, Edremit çayı, Zeytinli çayı, Kızılkeçili çayı, Manastır deresi, Şahin deresi ve mıhlı deresi Edremit körfezine dökülür. Kaz Dağı’nın kuzey yamaçlarından, Yenice’den akmaya koyulan üç sudan en doğudaki Gönen (Homeros’un Aisopos suyu) çayıdır; Erdek körfezine dökülür. Diğeri Kocabaş (Granikos) çayıdır ki, daha batıdadır. (B. İskender, Anadolu’da bu çayın kıyılarında Perslere karşı ilk savaşını verdi.) Bu çay gider, Karabiga’dan (Priyapos) denize kavuşur. En batıda bulunan ve Bayramiç ve Ezine’den geçen Karamenderes (Skamandros) çayı, Troia kenti ile Sigeum’un (kumtepe) yanından geçerek Çanakkale boğazı’ nın Ege’ye açıldığı noktada denize kavuşur.
Kaz Dağı; ayrıca yer altı suları (Pınarbaşı, Subaşı, Evciler) ve sıcak(termal) sular (Güre, Bostancı, Küçükçetmi, Külcüler, Tuzla, Hıdırlar,..vb.) bakımından da çok zengindir.
Yerüstü ve yeraltı su kaynağı, Anadolulu şair Homeros’a göre “Bin pınarlı, çok pınarlı, hayvanı ve bitkisi bol olan yer” kazdağı’dır. Son onbeş yıldır ilimiz sınırları içinde içme ve sulama amaçlı bir çok gölet, rezarvuar ve baraj yapılmaktadır. Bunları planlayanlar; yöre insanını sulu tarıma, hatta organik tarıma geçirerek yöre insanının gelir düzeyini ve yaşam kalitesini yükseltmeyi hedeflemektedirler. Bütün bu gölet ve barajların, kaynağı Kaz Dağı’dır.
İklim: Genel olarak, Türkiye’nin batı ve güney bölgelerinde, subtropikal karaların batı bölümlerinde oluşan, yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı büyük Akdeniz iklimi egemendir. Coğrafi olarak Akdeniz ile Karadeniz iklimleri arasında bir geçiş özelliği taşıyan yöre iklimi, geleneksel sınıflandırmaya göre yarı nemli Marmara geçiş iklimine girer. (6)
Bu nemli durum ve arızalı topografyası, dağda çok güçlü bir orman ve endemik bitkiler karşımıza çıkarır ki; tarih boyunca hem halk tababeti, hem de gemi yapımı için kereste gereksinmesini sağlar.
Flora ve Fauna: Kaz Dağı, Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan flora bölgelerinin de kesişim alanında yer almaktadır. Doğu–batı istikameti uzantısı içinde, Güney-kuzey cephelerinde farklı coğrafi özellikler, çok farklı flora ve fauna karşımıza çıkar. flora ve fauna bakımından, Biga yarımadası’nın en zengin alanıdır.
Akdeniz ikliminin hakim olduğu Çanakkale’de il alanının %54’ü orman alanları ile kaplıdır. Ormanların ağaç türlerini başta Kazdağı Göknarı (endemik ) olmak üzere kayın, karaçam, kızılçam, bodur ardıç ve adi porsuk oluşturur. Akdeniz ikliminin kurak dönemi, ağaç topluluğu ortadan kalkmış alanlarla yeni ortam örtüsünün gelişmesine olanak vermez. Bu nedenle orman alanı içinde ve çevresinde yer yer maki toplulukları görülür. Kaz Dağı, Eğrikabaağaç, Katrandağı ve Gürgendağı çevrelerindeki ormanlar oldukça bakirdir.
Kaz Dağı, endemik ve nadir bitki türlerini barındıran en önemli doğal yaşam alanıdır. Bu alanlar aynı zamanda gen koruma ve yönetim alanlarıdır. Dünya bankası katkılı Çalışmalar halen devam etmektedir. Kaz Dağı’ndaki bitki örtüsünün zenginliği ve ormanların büyük alan kaplaması yaban hayatını da güçlendirmektedir.
Tarım ve Ormancılık: Tarım, bölgedeki temel ekonomik etkinliktir. Kaz Dağı’nın güney kesimi zeytincilik; kuzey kesimi bağ, bahçe ve sebzecilikle önemli gelir kaynağı oluştururlar.
Karasal habitatların başında ormanlar gelmektedir. Kaz Dağı’nın alçak kesimlerinde görülen kestane, çınar, kızılçam, karaçam, kayın ve göknar toplulukları zaman zaman saf halde, ekseriyetle de karışık görülmektedir. Kaz Dağı, ayrıca odun ve Orman dışı tali ürünler bakımından da zengindir.
Beş bin yıldan beri Biga yarımadasında yaşayan halkın en önemli geçim kaynağı tarım ve orman ürünleridir. Günümüzde Sadece Kaz Dağı’nın su kaynaklarının korunamaması bile Biga yarımadası’ndaki tarımın ve yöre halkının felaketi olacaktır.
Hayvancılık: Tarım sektöründe ikincil bir yere sahiptir. Bitkisel üretime elverişli olmayan alanlarda halkın temel geçim kaynağıdır. Kaz Dağı’nın kuzey kesiminde Yenice ve Bayramiç ilçelerinde Süt ve süt ürünleri önemli bir yer tutar.
Su Ürünleri: Tatlı su balıkçılığı üretimi arasında alabalık ön plandadır. Bayramiç, yenice, Çan ve Biga ilçelerinde yetiştiricilik yapılmaktadır.
Ulaşım: Kaz Dağı yöresine; Çanakkale’nin Bayramiç, Çan, Yenice ve Ayvacık ilçeleri ile Evciler, Terzialan, Etili, Hamdibey, Kalkım ve Küçükkuyu beldelerinden, Balıkesir’in Balya ve Edremit ilçesi ile Güre, Akçay ve Altınoluk beldelerinden ulaşılabilir.
Ulaşım kolaylığı sayesinde güney kesimindeki; Edremit, Havran, Akçay, Zeytinli, Güre, Altınoluk ve Küçükkuyu birer turizm beldesi olarak ünlenirken, kuzey yamaçlarında bulunan; Yenice, Çan, Bayramiç ilçelerimiz ve bu ilçelere bağlı beldelerimiz maalesef turizmdeki bu gelişmelerden nasibini alamamaktadır. Bunun da ana gerekçesi, kara yolu ulaşım eksikliğidir. Atatürk döneminde Cumhuriyetimizin 10. yıl simgelerinden olan ve elle yapılan 212 km.lik Balıkesir-Balya-Yenice-Çan-Çanakkale kara yolu; bugünkü teknolojiyle; 1992 yılından beri bitirilemeyerek, Çanakkale’nin ve bu yörenin turizm yönünden gelişmesine sekte vurmaktadır (7)
Milli Park: Kaz Dağı kütlesinin esas olarak Balıkesir il sınırları içinde kalan güney yüzü, Zeytinli Çayı’ndan Altınoluk beldesinin batısına kadar olan bölümü ile bu bölümün doruklara kadar olan yükseklikleri, 17.04.1993 tarih ve 21555 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 93/4243 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Milli Park kabul edilerek, koruma altına alınmıştır. (8)
Orman İşletme Müdürlüğü: Milli Park sınırları dışında kalan bütün alanlar; Ayvacık, Bayramiç, Yenice ve Kalkım Orman İşletme Müdürlüklerinin kontrolu altındadır.
Dağın bir yüzünün Milli park, diğer yüzünün Orman işletme Müdürlükleri’nde olması bir çelişkidir. Biyo-çeşitlilik yönünden kuzey yüzünün, güney yüzünden daha fazla olması, kuzey yüzünün önemini daha da artırmaktadır. Bu amaçla yapılan ve yapılacak bilimsel çalışmalar artıkça önemi daha iyi anlaşılacak; KTVKK tarafından koruma altına alma çalışmaları başlatılacaktır.
Kaz Dağı İle ilgili Mitoloji ve Efsaneler: Kaz dağına yönelik mitolojiler oldukça fazladır. Tanrılar ve Tanrıçalar arasındaki ilişkiler ile İnsanlarla Tanrı ve tanrıçalar arasındaki ilişkilerin geçtiği mekân; hep Kaz Dağı’dır. Mitolojilerin ana kaynağı Homeros’tur. “Zeus ve Ganymede”; “Afrodit ve Anchises”; “Güzellik yarışması”; en ünlülerindendir.
Zeus ve Ganymede; Erikhthonius’tan Tros doğdu. Troia kralı Tros’unda üç oğlu oldu. İlos, Assarakos ve tanrılara denk Ganymedes. Adı “aydınlık, göz alıcı, ışık saçan” anlamına gelen Ganymede’nin ölümlülerin en güzeli olduğu belirtilmektedir.Büyüme çağında olan Ganymede, Troia yakınlarındaki İda dağının eteklerinde babasının gemisini gözetlerken Zeus ona aşık olmuş ve bir kartala dönüşerek Ganymede’yi Olimpos dağına kaçırmıştır. Ganymede, kutsal nektar dolu altın kupayı sunmak üzere -sonsuza dek genç kalması için- Zeus tarafından seçilmiş ve eski Yunan Olympia tanrıları -bir kutlama için- toplandıklarında kutsal şarabı sunan kişi olmuştur. Kaçırılmasına karşılık olarak, kederli babası kral Tros’a, Zeus tarafından bir ahır dolusu büyüleyici görünümlü atlar hediye edilmiştir.
Afrodit ve Anchises; Anchises, Troia yakınlarında bulunan ve Dardanus döneminden sonra Dardania adını alan bir bölgeden gelmektedir.Burası Samothrace (Semadirek) adasını terk eden Dardanus tarafından yerleşilerek oluşturulmuştur. Zeus, Afrodit’e ders vermesi için Afrodit’in Anchises’e aşık olmasını sağlamıştır. Zeus, Afrodit’in kalbine o sıralarda bol su kaynakları olan İda dağının sarp tepeleri arasında hayvan yetiştiriciliği yapan Anchises ile ilgili bir heyecan ve arzu yerleştirmiş, Afrodit, onu görünce aşık olmuş, süslenip giyinerek Kıbrıs adasını terk edip, İda dağına ulaşmıştır. Kendisinin ölümlü bir kız olduğunu, Troia’ya onun eşi olmak üzere gönderildiğini söyleyerek ikna eden ve onunla olan Afrodit, onu uykuya daldırarak tekrar ölümsüzlük durumuna dönmüştür. Uyandığında bir tanrıça ile ilişkiye girdiğini anlayarak dehşete düşen Anchises’i Afrodit rahatlatarak her şeyin iyi olacağını, ona Aeneas adında bir oğul dünyaya getireceğini müjdelemiştir. (Troia’lı prens Aeneas, Roma krallığını kuran kişi olarak kabul edilir.
Bu mitolojilere Kaz Dağı’ndan çıkan Skamandros’ta katılır. Homeros’a göre; Skamandros,(Kara Menderes) yurtseverliği dolayısıyla, Akaların Troia’ya saldırmasına öyle öfkelenir ki, bir keresinde köpüre kıza Akalara saldırıp, karargahlarını basar. Ayrıca bu Skamandros suyunun bir başka özelliği de, içinde yıkanan koyun, keçi ve başka hayvanların yün ve kıllarına parlaklık vermesidir ki; Troia bakireleri de, gelinlik çağına gelince, düğünün arefesinde Skamandros çayında yıkanırlar ve ona; “Ey Skamandros, kızlığım senin olsun” diye bağırırlarmış. (9) Hatta; Kazdağları’nda Paris’in huzuruna çıkacak ve güzellik kraliçesi seçilecek olan üç tanrıça da tenlerinin parlak olması için Skamandros çayının sularında yıkanmışlardı. Paris’in bu seçimi, Troia’nın da sonu olur.
Troia’nın yıkılışından sonraki dönemler; sessizlik dönemidir. Türklerin Anadolu’ya ayak basıp buralara gelmeleriyle yalnız İda dağı’nın adı değil, efsaneler bile değişir.
Sarıkız’ın Öyküsü, bu da bir Türkmen söylencesi. Yörede; Kazdağı’nın eteklerinde yaşanan bu efsanenin kahramanı olan Sarıkız’ın çok değişik versiyonlarını Efsanelere tanıklık eden zeytin, karaçam ve Kazdağ göknarları ağaçları arasında yaşamlarını sürdüren yöredeki kişilerden dinleyebilirsiniz. Bir başka trajik kahraman olan ve Sutüven Şelalesi’nde boğulan Aşık olduğu kıza kavuşmak için sırtında kocaman bir çuval tuzu dağa çıkaran Hasan’ın efsanesini de (Meraklısı Sabahattin Ali’nin “Yeni Dünya” adlı hikaye kitabından “Hasanboğuldu” öyküsünü okuyabilir.)duyabilirsiniz
Doğal, Tarihi ve kültürel değerler: İnsanlığın doğal ve kültürel evrensel değeri, efsanelerin kutsal dağı İda Dağı’dır. Coğrafi bölge olarak Biga Yarımadası’nı oluşturan İda Dağı, uygarlığın temellerinin kurulduğu TROİA’nın ev sahibidir. Aristo’nun okulu Hümanizmin merkezi de İda Dağı’ndadır. Dağın etrafı Troia başta olmak üzere; Adramitium, Antandros, Assos, Lemponia, Gargaria, Kebrene, Skepsis.. gibi çok önemli antik yerleşimlerle çevrilidir.
Bunlardan Küçükkuyu-Adatepe (Gargaran Tepesi), tanrılarına kurbanlar sunmak üzere yapılmış bulunan Zeus Sunağı’na ev sahipliği yapar. Ayvacık-Tuzla Köyü’nde bulunan Roma köprüsü; 1366 yılında yapılmış olan Hüdavendigar Külliyesi, Çanakkale ve yöresindeki ilk ve orta devir eserlerinden, kitabesi olan önemli bir eserdir. Hüdavendigar Camii halen kullanılmaktadır. Bayramiç’teki Hadimoğlu Etnografya Müzesi, yapılacak restorasyonla yöre yaşamını gözler önüne serecektir. Ayrıca 1357-1365 yıllarında yapıldığı düşünülen Hacı Bali Camii ve 1792 tarihinde yaptırılan Camii- Cedid (Karşıyaka Camii) ile Taş köprü görülmeğe değer eserlerdir. Evciler-Ayazma yakınlarındaki Serhat Köyündeki özel müze ve çınarlar; Yenice İlçesindeki Etnografya müzesi, Pazarköy’deki Mültezim Konağı, Yenice-Hamdibey’de Kuvâ-yi Mîlliye Kahramanı Köprülülü Hamdi Bey’in heykeli görülmeğe değer yerlerdir. UNESCO’ dan özel ödül almış, Türkmen kültürünün iş aletlerinden giysilerine, çadırlarından ev gereçlerine kadar yüzlerce ürünün sergilendiği Tahtakuşlar Etnografya Müzesi emekli öğretmen Alibey Kudar tarafından kurulmuştur.
Kaz Dağı’nda halen geleneksel dokularını hiç bozmadan yaşantılarını devam ettiren Türkmen köylüleri, her sene Ağustos Ayı’nın son onbeş günü Sarıkız tepe’de geleneksel Sarıkız şenliklerinin yöresel kıyafet ve adetlerine uygun olarak yayla yaşantısında çadırlar kurarak, “Sarıkız Şenlikleri” olarak kutlamaktadırlar.
Afrodit’in güzel seçildiği, tarihte bilinen ilk güzellik yarışmasının yapıldığı Ayazma’da halen her yıl Ağustos ayında bu gelenek devam ettirilip Kaz Dağı Güzeli seçilmektedir.
Kaz Dağı; Bayramiç’te Ayazma, Çandır, Muhteşem Süleyman, Dalak suyu, Güre’de Pınarbaşı gibi ören yerleri ile Şahindere Kanyonu, Hasanboğuldu, Sutüven Göletleri ve su kaynakları gibi doğal güzellikleri, taş evleri ile dikkat çeken köyleri, tepe noktalardaki orman gözetleme kulelerinin yer aldığı manzara noktaları, şifalı suları, kaplıcaları, Sarıkız Şenlikleri ile dikkat çeken Sarıkız Tepesi gibi daha bir çok zenginliklere sahiptir.
Kaz Dağı’nın sorunları: 1-Çan Termik Santralı; 2-Zengin maden yataklarının yaratacağı olumsuzluklar; 3- Ulaşım sorunları; 4-Plansız yapılaşma, 5-Alt yapı eksikliği; 6- Küresel ısınmayla ortaya çıkabilecek sorunlar; 7-Meteorolojik ölçümlerin yapılmayışına bağlı olarak veri tabanı oluşturulamamasıdır.
Sorunların bir başka boyutu; küresel ısınmaya da gerek kalmadan yaşanacak olandır. O da Kaz Dağı’ndaki madenlerin çıkarılmaya başlanmasıyla oluşacaktır. Felaketin ilki madenlerin çıkarıldığı bölgede oluşacak erozyondur. Genelde engebeli bir yapıya sahip olunan bu topraklarda doğal bitki örtüsü bozulduğunda erozyon hızla kendini göstermektedir. Bu durum da gölet ve barajların kullanım sürelerinden önce dolması gündeme taşınacaktır.
Diğer bir sorun; Madenlerin çıkarıldığı bu bölgede kullanılacak kimyasallarla ya da kül barajlarına bırakılan ve aktif hale gelmiş partiküller ve ağır metallerle; yer altı ve yüzey sularının kirlenmesiyle yaşanacak olandır. Suların kirlenmesi ise, bölge tarımının ve halkının sonunu hazırlayacaktır. Geleceği planlamakla yükümlü olan merkezi ve yerel yönetimler, akademisyenler ve doğaya duyarlı olan herkese düşen görevler olduğunu unutmayalım.
Küresel ısınmanın yereldeki olasılıklarını göz önüne alırsak, bence yöremizle ilgili üç önemli konu üzerinde titizlikle durmalıyız: 1- Mevcut su kaynaklarını ve rezervlerini korumak ve iktisatlı kullanmak. 2- kıyı şeridinde ve deltalardaki tarım alanlarının kaybedilmesi sonucu iç kesimlerdeki mevcut toprakları korumak. 3-Ormanlarımızı korumak ve yangına duyarlı ağaç türlerinden vazgeçmek;
Çanakkale’nin vizyonu tarım ve tarıma dayalı sanayi olarak çizilmiştir. Yalnız bugünü değil, küresel ısınmayla beraber önümüzdeki elli yılı düşünmek ve gelecek kuşakların yaşamlarını planlamak zorunda olduğumuzu unutmamalıyız. Bugün için yeterli görülen kaynaklar, sürdürülebilirlik ilkesi göz önünde bulundurulmadan tüketilmesiyle gelecek kuşakların da bu topraklardaki yaşam haklarının ellerinden alınacağını unutmamalıyız.
Eko-Turizm: Çevrede geri dönüşü olmayan bozulmalara ana neden olarak endüstrileşme gösterilmektedir. Kırsal ya da kentsel alanlarda turizm ile ilgili planlama yaparken doğal yapıyı bozmamak, gelecek nesillerinde bu alanlardan yararlanmasını bilmeyi amaç edinmek ve sürdürülebilirlik ilkesinden uzaklaşmamak gerekmektedir.
Çanakkale’nin sahip olduğu doğal, tarihi ve kültürel zenginlikleri göz önünde bulundurduğumuzda, Türkiye’nin bir çok cennet köşesi gibi bu kentin de eko-turizme ilgi duyanlar için eşsiz bir potansiyel olduğu göze çarpmaktadır. Bunların başında da Kaz Dağı gelmektedir. Tüm bunların yanında eko-turizmde kullanılan ana kaynak, doğal ve korunacak alanlar içerisinde olduğundan, bu alanlardaki planlamanın iyi yapılmaması halinde ortaya çıkan bozulma, kitle turizminin getirdiği olumsuz etkilerden daha büyük olabilmektedir.
Oksijen yönünden dünyanın en zengin bölgeleri arasında bulunan Bayramiç ve Yenice yöresine yapılacak spor kompleksleriyle, gerek ulusal, gerekse uluslararası takımların kamp yapmaları sağlanabilir.
Sonuç ve Öneriler: Kaz Dağı, 5000 yıllık geçmişi içinde bu bölgenin “altın yumurtlayan tavuğu” olmuştur. Altına tamah uğruna bu tavuğu kesmemek gerekir. Bu nedenle burada yapılacak bütün çalışmalarda sürdürülebilirlik ilkesi daima ön planda tutulmalıdır.
Kaz Dağı; Güneyi, kuzeyi, doğusu, batısı ile bir bütün olarak düşünülmeli, Çanakkale ve Balıkesir İlleri merkezi yönetimleri ve Kaz dağı çevresindeki yerel yönetimler arasında işbirliği yapılmalıdır. Bu işbirliği; bilimsel anlamda da Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ile Balıkesir Üniversitesi ve Kaz Dağı’na yönelik çalışma yapan bilim insanlarını da arasına alarak gerçekleştirilmelidir. Yapılacak ortak toplantılarla; sürdürülebilirlik kapsamında, “Doğal çevre, tarihi ve kültürel çevreyle bir bütündür.” anlayışıyla, bölgede açılacak yaz okulları ve kampları ile yapılacak çevre eğitimi, bilimsel araştırma, korunan ve korunması gereken alanların tespiti, planlama ve yönetimde birliktelik, Eko-turizmin geliştirilmesi için ortak projelerin yapılması ve yaşama geçirilmesi ön koşul olmalıdır.
Kaz Dağı çevresindeki kırsal alandaki otantik orman köyleri tespit edilip; burada yaşayan halkın turizm destekli aktiviteler konusunda eğitilmesi. desteklenmesi ve köylerde ev pansiyonculuğunun geliştirilmesi, sürdürülebilir bir yöntem olarak ele alınmalıdır. Ayrıca bu köylerde; organik tarım ağırlıklı çiftlik turizmi aktiviteleri de yapılabilir.
Eko-turizmde Bir Uygulama modeli:
Çanakkale’de 2004 yılının ekim ayında basında çıkan bazı yazılar üzerine; Kaz Dağı’na yönelik oluşabilecek olumsuzluklara karşı oluşturulan Troia-İda platformu; (Kentteki bütün çevre ve toplumsal konularla ilgili dernekler; ki sayıları yirmi civarındadır. Uzantısı içinde Edremit körfez’inde ve Bergama’daki çevre dernekleri ve İzmir Çevre Avukatları’na kadar uzanan bir organizasyon) öncelikle 2004 Kasım’ında Çanakkale’de bir panel düzenledi. İkinci Panel, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nin değerli bilim insanlarıyla birlikte 21 Mart 2005 tarihinde Dünya Ormancılık Günü etkinliği çerçevesinde Bayramiç’te gerçekleştirildi.
Bu çabanın uzantısı olarak; Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Bayramiç Belediyesi, Bayramiç orman İşletme Müdürlüğü ve Troia-İda Platformu ile işbirliği yaparak uzun süredir hayata geçirmek için uğraş verdiğimiz “Kazdağları Çevre Eğitim Kursu”nu planladık. Bu kurs, bu yöre için bir ilktir.
Kaz Dağı’nın gelecekte karşı karşıya kalabileceği olumsuzlukları önleyebilmek için, yaşamsal derecede önemli olan kaynak değerlerinin bilimsel bir yaklaşım ile araştırılıp ortaya çıkarılması gerekmektedir. Söz konusu eksikliğin giderilmesi amacı ile 20-22 Eylül 2001 yılında, TMMOB Orman Mühendisleri Odası’nca Edremit Altınoluk’ta “Kazdağları I. Ulusal Sempozyumu” düzenlendi ve ikinci Sempozyumun da Çanakkale Merkezinde yapılması kararlaştırıldı.
Bu bağlamda Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ), Çanakkale Belediye Başkanlığı, Balıkesir Üniversitesi, Tübitak ve Çanakkale Bilim Sanat ve Kültür Etkinlikleri Derneği ile Troia–İda Platformu’nca “II. Ulusal Kazdağları Sempozyumu” 23-25 Haziran 2006 tarihinde Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Troia Kültür Merkezi’nde gerçekleştirildi.
Üniversitemizin hızlı bir şekilde gelişmesi, Kaz Dağı’na yönelik yapılan ve yapılacak bilimsel toplantılar ve araştırmalara ve arkeolojik çalışmalara öncelik vermesi; uluslararası üniversitelerle yoğun işbirliği içinde olması, bunları teknik gezilerle zenginleştirmesi kentimizde kongre turizminin gelişmesinde önemli rol oynayacaktır.
Çevre ve toplumsal konularla ilgili kamu kuruluşları ile sivil toplum örgütleri, aralarında eko-turizm aktivitelerini gerçekleştirecek bir sistem oluşturmalıdırlar. Sonuç olarak sürdürülebilirliği denetleyici ve eko-turizmi destekleyici bir ortak-üst örgüt ya da bir merkez kurulmalıdır.
Bütün bu süreçte amacımız; öncelikle Üniversitemizin yapacağı bilimsel araştırmalarla bir merkezden Kaz Dağı’nın çok yönlü incelenmesini sağlamak, değerlerini tespit etmektir. Ayrıca yöreyi eko-turizme açmak ve halkımıza Biga Yarımadası’nın (Troas) eko-sistem komplekslerinin bir bölümünü oluşturan Kaz Dağı’nın (ida) kültürel, çevresel ve ekonomik değerlerini tanıtmak, korunması için ortak çaba harcamaktır.
Kendimizden sonraki kuşakların Suyu, toprağı, ormanları ve havası korunmuş bir Çanakkale’de yaşaması dileğiyle.
İda ve Kazdağları ile ilgili sözler: (10)
İda, tarih; Kazdağları kültürdür.
İda, mitolojidir.
İda, uygarlığın beşiğidir.
İda, tanrıların, tanrıçaların aşk yuvasıdır.
İda, Homeros’a göre; Tanrıların evidir.
İda, Homeros’a göre “Bin pınarlı, çok pınarlı, hayvanı ve bitkisi bol olan yerdir.”
İda, Troas bölgesinin zirvesidir.
İda; tanrıçaların ölümlülere (Paris’e) rüşvet teklif ederek iş yaptırdığı ilk yerdir.
Kazdağları; Allah’ın özenerek yarattığı, bütün nimetleri verdiği yerdir.
Kazdağları, efsanedir.
Kazdağları, tarihtir.
Kazdağları, folklordur.
Kazdağları; tarihsel, kültürel, ekolojik ve toplumsal mirasımızdır.
Kazdağları, oksijen üretim merkezidir.
Kazdağları, yaban hayatın barınağıdır.
Kazdağları, kutsal ağaçların (zeytin) yurdudur.
Kazdağları, halk tababetinin ilaç deposudur.
Kazdağları; gen kaynağıdır.
Kazdağları, dünyamızın en önemli ekolojik bölgelerindendir.
Kazdağları, Osmanlı donanmasının varoluş unsurudur.
Kazdağları, Horasan erenlerinden Sarı Saltuk Baba’nın ikametgahıdır.
Kazdağları, yöredeki Türkmenler için ibadet merkezidir.
Kazdağları, yazar Sabahattin Ali’nin esin kaynağıdır.
Kazdağları; Biga yarımadası eko-sisteminin şah damarıdır.
Kazdağları, Biyo-coğrafya açısından önemli bir değerdir.
Kazdağları; Biga Yarımadası’nın yaşamsal önceliğidir.
Kazdağları; flora ve fauna bakımından, Biga Yarımadası’nın en zengin alanıdır.
Kazdağları; yerüstü ve yeraltı su rezervleriyle, sıcak ve soğuk su kaynaklarıyla, Biga yarımadasının hayat kaynağıdır.
Kazdağları, Ege ve Marmara’nın gözüdür.
Kazdağları, Ege kıyıları için, kendini kuzey rüzgarlarına siper eden kahramandır.
Kazdağları; Kuzey Ege’de yapılan eko-turizmin şah damarıdır.
Kazdağları, (madenlerine el uzatanlara karşı) ilk işçi direnişinin yaşandığı yerdir.
Kazdağları; tarih boyunca hep sömürülen bir alandır.
Kazdağları, Ormancılar için istihsal deposu, madenciler için satılacak topraktır.
Kazdağları; yeraltı ve yerüstü zenginlikleriyle bir bütündür, parçalanamaz.
Çan Termik Santralı, Kazdağları’nın bağrına sokulmuş bir hançerdir.
Kazdağları’na sahip çıkmak; ülkemize sahip çıkmakla eşdeğerdir.
Kazdağları’nın zenginliklerinden yararlanırken mutlaka sürdürülebilirlik ilkesi ön planda bulundurulmalıdır.
KAYNAKÇA:
(1) Soykan, Abdullah. 2001. Kazdağları Milli Parkı’nda doğal ortam insan ilişkileri ve zeytincilik. TMMOB Orman Mühendisleri Odası Kaz Dağları 1. Ulusal Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 251-280, 20-22 Eylül 2001, Altınoluk, Edremit.
(2) Gemici, Yusuf . Prof. Dr. 2001. TMMOB Orman Mühendisleri Odası Kaz Dağları 1. Ulusal Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Sayfa.26, Altınoluk, Edremit.
(3) Kudar, Alibey. 2001.TMMOB Orman Mühendisleri Odası Kaz Dağları 1. Ulusal Sempozyumu Bildiriler Kitabı, sayfa. 171. Altınoluk, Edremit.
(4) Yılmaz, A. “Tahtacılarda Gelenekler” sayfa 13-14, C.H.P. Halkevleri Yayımları, Milli Kütüphane Araştırmaları: IX, Ulus Basımevi, – Ankara 1948.
(5) Kahyaoğlu, Sinan. 2001.TMMOB Orman Mühendisleri Odası Kaz Dağları 1. Ulusal Sempozyumu Bildiriler Kitabı, sayfa. 152-153, 163, Altınoluk, Edremit.
(6) Türkeş, M. 2005. Kaz Dağı’nın Yöre İklimine Etkisi ve İklimsel Değişimlere Duyarlılığı. Troia – İda Platformu’nun Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Rektörlüğü ile Bayramiç Belediye Başkanlığı’nın desteği ile düzenlediği “Biga Yarımadası (Çanakkale-İda Dağı) Kültürel, Çevresel ve Ekonomik Değerleri” konulu Panel Forum. (Yayımlanmamış bildiri)
(7) Kalfa, M. Şahabettin. Çanakkale’de Ulaşım ve Sorunları, Aynalı Pazar, haftalık gazete, 33 haftalık yazı dizisi, (yayımlanmamış eser)
(8) Kazdaglari.org Web sitesi.
(9) Halikarnas Balıkçısı, “Hey Koca Yurt” Hürriyet yayımları s.65-66.
(10) Kalfa, M. Şahabettin. “Altın Yumurtlayan Tavuk- Kazdağları III.” Aynalı Pazar, haftalık gazete, 10 Ekim 2004, 75. sayı.
*M.Şahabettin Kalfa – Gönüllü Doğa Koruyucusu ÇANAKKALE
E. İleti: Kalfa43@mynet.com
GSM: 0 543 835 60 51
Tel ve Faks: 0 286 213 68 41
